#

Çin Uzay Çalışmaları Tarihi

Günümüzde uzay çalışmalarında lider ülkelerden biri olan Çin, birçok zorlu görevi başarıyor. Son yıllarda adını sıkça duyduğumuz CNSA (Çin Ulusal Uzay İdaresi) diğer büyük uzay ajanslarına göre nispeten geç kuruldu. Buna rağmen Nasa’nın en büyük rakibi olarak yeni uzay yarışını başlatması bekleniyor. Peki Çin uzay çalışmalarında bulunduğu noktaya nasıl geldi?

İlk Roket Geliştirme Çalışmaları

Çin, 1950’li yıllarda Amerika’nın nükleer silah ve balistik füze teknolojisinin kendisine tehdit oluşturması üzerine bu alanda çalışmaya başladı. 1956’da ilk füze ve roket araştırma enstitüsünü açtı. 4 Ekim 1957’de Sovyetler Birliği tarafından insanlığın ilk yapay uydusu Sputnik 1 fırlatıldı. Bu olaydan sonra Çin devlet başkanı Mao, 17 Mayıs 1958’de Çin’in ilk uzay programını duyurdu. Proje 581 adındaki programın amacı 1959 yılına kadar yörüngeye Çin yapımı bir uyduyu çıkartmaktı. Ancak bu hedefe ulaşılması imkansızdı. Yine de çalışmalar hızlı bir şekilde devam ediyordu. Çin’in Sovyetler Birliği ile ilişkilerini geliştirmesi sayesinde bazı roket teknolojilerini elde ettiler. Nihayet 19 Şubat 1960’ta ilk yerli sonda roketleri olan T7 M’yi fırlattılar. Bu roket katı ve sıvı yakıtlı 2 aşamadan oluşuyordu. İlk testte sadece 8 km yüksekliğe ulaşsa da Çin için önemli bir başarıydı. Daha sonra roketin yeni versiyonları geliştirildi. Tarihler 24 Nisan 1970’i gösterdiğinde Long March 1 adındaki roketle ilk kez kendi uydularını yörüngeye çıkarmayı başardılar. Bu sayede uzaya uydu gönderen 5. ülke oldular.

Long March 1

Nisan 1971’de Proje 714 adındaki ilk insanlı uzay programı açıklandı. Buna göre 1973 yılına kadar Shuguang uzay aracıyla iki taykonotun uzaya gönderilmesi planlandı. Bu aracın tasarımı Nasa’nın Gemini uzay aracından esinlenmişti. Ancak Çin’de batı karşıtı Kültür Devrimi’nin başlaması bütün planları bozdu. Ülkede başlayan kaos ve karmaşa uzay çalışmalarını da etkiledi. Bunun sonucunda Shuguang iptal edildi. 1980’li yıllarda Çin- Amerika ilişkilerinin yükselmesi üzerine mürettebatlı uzay programlarını tekrar başlattılar. Fakat batıyla ilişkilerin kesilmesi üzerine proje başarıya ulaşamadı.

İlk Taykonot

Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA) 1993’te kuruldu. Bu tarihten sonra uzaya insan göndermek için çalışmalar hızlandırıldı. Sovyetler Birliğinin yıkılması Çin için büyük bir fırsattı. Ekonomisi son derece kötü olan Rusya, uzay teknolojilerinin bir kısmını Çin’e sattı. Bu gelişmelerle birlikte Rusların Soyuz kapsülünün neredeyse aynısı olan Shenzhou uzay aracı geliştirildi. Kasım 1999’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin 50. yılında Shenzhou 1 uzay aracı fırlatıldı. Bu test Çin’in ilk insansız uzay uçuşu testi oldu. 15 Ekim 2003’te Çin uzay tarihinin en önemli gelişmelerinden birisi yaşandı. Taykonot Yang Liwei , Long March 2F roketinin üzerinde bulunan Shenzhou uzay aracıyla uzaya gönderildi. Uçuş 21 saat sürdü ve taykonot Liwei başarıyla Dünya’ya döndü.

Shenzhou 5 görevi

Ay’a, Mars’a ve ötesine

2000’li yıllarda Çin’in ekonomisindeki hızlı büyüme uzay programını da olumlu etkilemişti. Çin 2004’te Ay Keşif Programı’nı açıkladı. İlk ay yörünge aracı Chang’e 1 , 24 Ekim 2007’de başarıyla fırlatıldı ve 7 Kasım’da Ay yörüngesine yerleştirildi. 2011 yılına gelindiğinde ise Çin, ilk Mars misyonunu Rusya’yla ortak bir yörünge aracıyla yapmayı planlıyordu. Yinghuo-1 aracı, Rus Zenit 2M roketiyle fırlatıldı. Ancak roketin üst aşaması ateşlenmediği için Dünya yörüngesinden ayrılamadı ve görev başarısız oldu. 14 Aralık 2013’te Çin, Chang’e 3 Ay’a iniş aracını ve keşif aracı Yutu’yu Ay yüzeyine başarıyla indirdi. Bu görev sonunda, Ay’a yumuşak iniş yapabilen dünyadaki üçüncü ülke oldular. 3 Ocak 2019’da Chang’e 4 göreviyle birlikte Ay’ın görünmeyen yüzüne yumuşak iniş yapan ilk ülke oldu. Daha sonra Chang’e 5 ile Ay’dan örnek geri getirme görevi yapıldı ve Çin Ay’dan Dünyaya örnek getiren 3. ülke oldu.

Chang’e 5 misyonu

Yinghuo-1’in başarısızlığından sonra, Çin uzay ajansı bağımsız Mars görevine başladı. 23 Temmuz 2020’de Çin, Tianwen 1’i Long March 5 roketiyle fırlattı. Tianwen 1, bir yörünge aracı, bir iniş aracı ve rover içeriyordu. Tianwen-1, altı aylık bir yolculuğun ardından Şubat 2021’de Mars yörüngesine girdi. 14 Mayıs 2021’de iniş aracı ve Zhurong gezgini başarılı bir şekilde Mars’a indi. Çin, Mars’a operasyonel bir uzay aracı indiren 2. ülke olarak tarihe geçti.

Zhurong gezgininden fotoğraf

Çin’in uzay istasyonları

Amerika’nın Çin’i teknoloji çaldığı iddiasıyla dışlaması ve Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) almaması Çin’i kendi istasyonunu yapmaya itti. İlk olarak 29 Eylül 2011’de , Çin uzay istasyonu modülünün ilk prototipi olan Tiangong-1 fırlatıldı. Görev süresi 2 yıl sürdü. 2. prototip olan Tiangong-2, 15 Eylül 2016’da fırlatıldı. Planlandığı gibi 2019’da yörüngeden çıkarıldı. Bu istasyonlar Çin’in kendi uzun ömürlü uzay istasyonu için bir hazırlıktı. Nihayet 29 Nisan 2021’de, CSS’in 16 metre uzunluğunda 22 tonluk ana modülü olan Tianhe , Long March 5B roketi tarafından Alçak Dünya yörüngesine başarıyla fırlatıldı. İstasyonun toplam 3 modülden oluşup 2022’de tamamlanması hedefleniyor. Ömrü 10 yıl olarak planlansa da 15 yıla kadar uzatılabilmekte, ayrıca modül sayısı 6’ya çıkarılabilmektedir.

CSS Uzay İstasyonu tasarımı

Son olarak…

Çin, geçmişten günümüze kadar yaptığı uzay çalışmalarıyla geleceği çok parlak bir ülke. Son zamanlarda birçok iddialı proje açıkladılar. Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu (ILRS), Marstan örnek getirme, astreoit görevi, Jüpiter keşif görevi, Long March 9 süper ağır fırlatma roketi gibi büyük projeleriyle Çin, Amerika için gitgide büyüyen bir tehdit olmaya devam ediyor.

Kaynakça

https://www.newscientist.com/article/dn8144-timeline-chinas-spaceflight-history/

https://en.wikipedia.org/wiki/Chinese_space_program

https://en.wikipedia.org/wiki/T-7_(rocket)

https://solarsystem.nasa.gov/missions/yinghuo-1/in-depth/

https://en.wikipedia.org/wiki/Tiangong_space_station

https://www.space.com/tianwen-1.html