#

Black Arrow: İlk İngiliz Roketi

“Siyah Ok” anlamına gelen Black Arrow 1960’larda geliştirilen bir İngiliz uydu taşıyıcı roketidir. Black Arrow adı, Arz Bakanlığı’nın Silahlı Kuvvetler tarafından yürütülen araştırma programına gayri resmi olarak “Gökkuşağı Kodları” olarak bilinen bir renk ve bir isimden oluşan atama politikasından gelmiştir. İlk ikisi test olmak üzere, 1969 ile 1971 arasında 4 fırlatma için kullanılmıştır. Roket 13 metre uzunluğa sahip olup 2 metrelik bir çağa sahiptir. Diğer roketlere nazaran çok daha küçük bir rokettir. Geliştiricileri Saunders-Roe ve Royal Aircraft kuruluşlarıdır.

Black Arrow,RP-1 parafin(Kerosen) ve HTP(High Test Peroxide) , konsantre bir hidrojen peroksit formu (%85 hidrojen peroksit + %15 su) ile beslenen (son aşama hariç!) üç aşamalı bir rokettir. Roketler sadece bir uçuş için kullanılacak şekilde ayarlandı. Roketler LA-5B, RAAF Woomera Range Complex, Avustralya’dan fırlatılmaktaydı.

28 Ekim 1971’de Avustralya’daki Woomera Fırlatma Rampasındaki Black Arrow R3

Bu 3 aşama hakkında bazı bilgiler:

Aşamalar

Aşama 1

Yanma süresi: 131 saniye

-Motorlar: Gama 8

-Yakıt: RP-1/HTP

-İtki: 256,4 kilonewton (57.600 lbf)

Aşama 2

-Yanma süresi: 116 saniye

-Motorlar: Gama 2

-Yakıt: RP-1/HTP

-İtki: 68,2 kilonewton (15.300 lbf)

Aşama 3

-Yanma süresi: 55 saniye

-Motorlar: Waxwing

-Yakıt: Katı

-İtki: 27.3 kilonewton (6.100 lbf)

Toplam Uçuş Sayısı4
Başarılı Olan Uçuş Sayısı2
Başarısız Olan Uçuş Sayısı2
Başarı Yüzdesi%50

RP-1/HTP karışımı iyi bir roket yakıtıdır. Yüksek oranda depolanabilir ve iyi bir yoğunluğa sahiptir, tutuşması kolaydır.

UYDU GÖREVLERİ

ORBA(X-2)

ORBA(X-2): Bir İngiliz roketi (Black Arrow) tarafından fırlatılan ilk uydu olması planlanan uydu , 2 Eylül 1970 yılında Woomera’dan fırlatıldı. İkinci aşama basınca dayanamadı ve roket yörüngeye giremedi. Orba kaybedildi… Orba, fon kısıtlamaları sebebiyle yedek parçalarından inşa edilmiştir. Üst atmosfer yoğunluğunu incelemek için kullanılacaktı.

Görev: Başarısız

PROSPERO(X-3)

Prospero(X-3):66 kilogramlık bir uydu olan X-3 BAC ve Marconi firmaları üretmiştir. 28 Ekim 1971’de Woomera’dan Black Arrow ile fırlatılan ilk uydudur. Bu Britanya’yı yerel olarak geliştirilmiş bir araç kullanılarak yörüngeye yerleştiren altıncı ülke yapmıştır. Fakat bu yörüngeye yerleşen ilk İngiliz uydusu değildir. Yörüngeye yerleşen ilk İngiliz uydusu Ariel-1 diğer adıyla UK-1’dir.Güneş pilleri, telemetri ve güç sistemleri gibi iletişim uyduları için gerekli olan teknolojileri test etmek için, deney yapmak için kullanıldı. Ayrıca mikrometeorid dedektörü taşıdı. Şuanda uydu kullanılmamaktadır fakat 2011 yılının Eylül ayında Mullard Uzay Bilimleri Laborotuvarı’ndan bir ekip uyduyu yeniden etkinleştirmek istediklerini açıkladı. Yaklaşık 100 yıllık bir yörünge ömrü vardır.

Görev: Başarılı

Seri NumarasıFırlatma zamanıYükSonuç
R028 Haziran 1969YokBaşarısız
R14 Mart 1970YokBaşarılı
R22 Eylül 1970OrbaBaşarısız
R328 Ekim 1971ProsperoBaşarılı

BLACK ARROW’UN İPTAL EDİLMESİ

Temmuz 1971’de İngiliz hükümetinin ABD’nin “Amerikan izci füzesi” tedarik etme teklifinden yararlanmaya karar vermesiyle proje durduruldu. Savunma Bakanlığı Black Arrow programını sürdürmekten çok daha ucuz olduğunu hesapladı.

Yalnız 4 kere fırlatılmış olmasına rağmen Black Arrow teknolojilerinin birçoğu sonraki uzay teknolojilerinin gelişmesinde (Black Arrow’un kullandığı itici gazlar,verimliliği vb.) katkıda bulunmuştur.

Black Arrow R4 Londra Bilim Müzesi’nde Sergilenmektedir.

Kaynaklar:

https://en.wikipedia.org/wiki/Black_Arrow

https://dbpedia.org/page/Orba_(satellite)

https://amsat-uk.org/2011/11/15/prospero-x-3-satellite-blog/

https://wightaviationmuseum.org.uk/black-arrow-history/

https://orbitaltoday.com/2020/12/21/black-arrow-the-first-british-rocket/