#

Delta II

Delta II; McDonnell Douglas tarafından geliştirilip 1989-2018 arasında 155 görev yapmış, harcanılabilir fırlatma aracıdır. Challanger uzay mekiği kazasından sonra NASA yüklerini taşımak için geliştirilen harcanabilir fırlatma araçlarından birisi olmakla beraber, 2006 yılında ULA tarafından organize edilmeye başlar. Delta II gücünü 1 adet RS-27A ve yükün ağırlığına bağlı olarak arttırılabilen katı yakıtlı iticilerden alır.

Geçmiş

1980’lerin başlarında ABD’deki tüm harcanabilir fırlatma araçlarının; hem devlet hem ticari yükleri uzaya taşıyacak Uzay Mekiği lehine kaldırılması planlandı. Bu plan sonucu Delta, Atlas-Centaur ve Titan 34D gibi roketlerin üretimi sona erdirildi. Ancak 1986’da Challenger faciası bu kararı değiştirilmesine yol açtı: uzay mekiği bundan sonra sadece ticari yükleri taşıyacaktı, NASA yükleri için ise zorunlu olmadıkça, geliştirilecek harcanabilir fırlatma araçlarının kullanılması planlandı.

O sırada Delta roket ailesinin üreticisi olan McDonnell Douglas şirketi, 1987 yılında daha önce Uzay Mekiği ile fırlatılması planlanan 7 GPS Block II uydusunun Delta II ile fırlatılması için ABD Hava Kuvvetleriyle anlaşma imzaladı. Daha sonra Hava Kuvvetleri, 1988’de ek sözleşme seçenekleri uygulayarak bu siparişi 20 araca genişletti ve NASA, 1990’da üç Dünya gözlem uydusunun fırlatılması için ilk Delta II’sini satın aldı.

İlk Delta II fırlatması ise 14 Şubat 1989’da, bir GPS Block II uydusunun SLC-17A’dan fırlatılmasıyla başladı. Bu fırlatmada kullanılan Delta versiyonu 6.000 serisindendi, bu da merkez kademenin RS-27 motorunu kullandığını gösteriyor. 6000’e göre daha güçlü olan 7.000 serisi ise, merkez kademesinde geliştirilmiş RS-27 motoru olan RS-27A kullanıyordu. İlk Delta 7000 fırlatması 1990’da yapıldı ve 3 fırlatma haricinde diğer tüm Delta II fırlatmaları 7000 serisinden yapıldı.

Ortan uydu sayısının ardından McDonnell Douglas, Delta III adında yeni bir versiyon üzerinde çalışmaya başladı. Delta II’nin aksine Hidrojen ve Oksijen kullanılacak bu sistem için ek olarak GEM-46 katı yakıtlı iticiler geliştirildi. Ancak ilk iki fırlatmanın başarısız, üçüncünün ise kısmi başarısızlığının ardından Delta III projesi sonlandı ve çok daha güçlü olan Delta IV geliştirilmeye başlandı. Delta III için geliştirilen GEM-46 katı yakıtlı iticiler ise Delta II’de kullanılarak ‘Delta II Heavy’yi ortaya çıkarttı.

28 Mart 2003’te Delta II, GPS Block II’nin son uydusunu yörüngeye gönderdikten sonra Hava Kuvvetleri Uzay Komutanlığı, Cape Canaveral’deki Delta II fırlatma ve yer destek sistemlerini kademeli olarak devre dışı bırakacağını açıkladı. Ancak 2008’de, devre dışı bırakmayı GRAIL görevinin desteklenmesi için durdurdu ve tesisleri NASA’ya devretti.

Aralık 2006 yılında ise, USA-193 göreviyle ULA tarafından yönetilen ilk Delta II fırlatması yapıldı.

Delta II ile hem son GPS görevi, hem SLC-17A’dan son fırlatma 2009’da fırlatıldı. 2011’deki GRAIL görevi, hem Delta II Heavy’nin, hem de Florida’dan yapılan son fırlatmaydı. Bundan sonraki diğer 5 görev Vandenberg’ten yapıldı ve 2018’de son görev yapılarak program sonlandırıldı.

Delta II 1989-2018 arasında toplam 155 defa uçtu. Bu 155 fırlatma içinde sadece 1 başarısızlık (1997) ve 1 kısmi başarısızlığa (1995) sahip. 2007’de 75. ardışık başarılı görevini yaparak, Ariane 4’ün 74 ardaşık başarılı görev rekorunu geçerek birinci sıraya oturdu. 2018’deki son fırlatma ile Delta II’nin son fırlatması, ardışık 100 başarılı görevi tamamladı.

Versiyon Ve Adlandırma

Delta II yükün ağırlığına göre değişebilen, oldukça esnek bir versiyonlara sahipti. Bu versiyonları adlandırma için 4 basamaklı sayı sistemi kullanıldı.

İlk Basamak : 6000 yada 7000 serisini ifade eden 6 veya 7

İkinci Basamak : booster sayısı

Üçüncü Basamak : Aerojet AJ10 motoru

Dördüncü Basamak : üçüncü aşama. 0 üçüncü aşama olmadığını, 5 rakamı Star 48B motorlu, 6 rakamı Star 37FM motorlu bir PAM aşaması olduğunu gösterdi.

H : GEM-46 katı yakıtlı itici kullanan Delta II Heavy

Eksili sayı-harf : Fairing türü. -9.5 aracın 9,5 ft (2,9 m) çapında bir fairing, -10 10 ft (3.0 m) çapında bir fairing ve -10L uzatılmış 10 ft (3.0 m) çapında bir fairing anlamına gelir.

Teknik Özellikler

Delta II’nin ilk aşaması, sıvı kerosen ve sıvı oksijen kullanan bir adet RS-27 motoru kullanıyordu. Bu aşama teknik olarak, Delta IV’e kadar tüm Delta roketlerinde olduğu gibi, Thor balistik füzesinin bir türevi olan ”Ekstra Genişletilmiş Uzun Tank Thor” olarak adlandırıldı. 6000 serisinde Delta II’de kullanılan RS-27 915 kN itki üretirken, gelişmiş versiyon olan 7000 serisinde kullanılan RS-27A 1.054 kN itki üretiyordu ki, bu artış yük kapasitesini de arttırdı. İlk aşama 26 metre uzunluğa ve 2,4 metre genişliğe sahipti. Yakıt ile doluyken 100 tondan daha ağırdı ve bu yakıtla 260 saniye ateşlenebilme kapasitesine sahipti.

Kalkış sırasında ek itiş gücü için katı yakıtlı iticiler kullanıldı. 6000 serisinde Castor 4A adında SRB’ler kullanılırken, 7000 serisinde ATK tarafından üretilen Grafit-Epoksi Motor’ları (GEM) kullanıldı. 7000 serisinde SRB’ler 3, 4 veya 9’ar adet olarak kullanılabilirdi. Üç veya dört SRB kullanıldığında boosterların hepsi aynı anda ateşlenirken, 9lu seviyede ilk başta 6si ateşlenir, ateşlenenler bittikten sonra kalan 3ü ateşlenirdi.

Delta II’nin ikinci aşaması ise hipergolik Aerozin 50 ve nitrojen tetroksit kullanan ve Aerojet tarafından üretilen AJ10-118K motorunu kullanıyordu. Bu gazlar son derece zehirli ve aşındırıcı olduğu için yüklendikten sonra fırlatmanın yaklaşık 37 gün içinde gerçekleşmesi veya aşamanın yenilenmesi veya değiştirilmesi gerekiyordu. Ayrıca bu aşama tüm uçuşu kontrol eden bilgisayarı içeriyordu. Yaklaşık 6 metre uzunluğa ve 2,4 metre genişliğe sahipti. 6 tona kadar yakıt içerebiliyordu ve 430 saniye ateşlenme kapasitesine sahipti.

Delta II alçak dünya yörüngesi için herhangi bir üçüncü aşama içermese de, GTO veya Mars görevleri için kullanılan katı yakıtlı bir aşamaya sahipti.

Boyut38,9 m X 2,44 m
Fiyat137 Milyon Dolar (2018)
Kapasite (Max.)LEO 6.140 | GTO 2.190 | HO 1519
İtki (Heavy)628.3 kN
mars opporitunity görevi sırasında