#

En İyi 10 Roket Kazası

Şüphesiz ki her roket bir mühendislik harikası. Bu harikaların ardından yıllar süren çalışmalar, ince mekanik detaylar ve pek çok risk yer alıyor. Roketler mantıksal olarak, insanlığın diğer tüm alanlarında kaçınılmaya çalışan ‘patlamalar’ ile çalıştığı için, ardında pek çok risk barındırıyor.

Bu yazımızda ise 1960’lardan 2016’ya kadar, 10 roket patlamasını derledik.

10.ATLAS

, 1957 yılında kalkış sırasında patlayan bu atlas roketi yaklaşık 350 adet üretilecek olan Atlas roketinin ilk üyelerindendi. Dolayısıyla, henüz keşfedilmeyen pek çok hatayı barındırıyordu. Bu uçuştaki Atlas’ın patlama sebebi ise motorlardan birinin patlaması oldu. 1 motor devredışı kalınca roket dengesini kaybetti ve takla atmaya başladı. Bu durumu gören görev kontrol ise Atlas’ı bilinçli olarak patlattı.

ROKETATLAS MERCURY
YÜKTEST FIRLATMASI
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)%30

9. Proton-M

Aslında, Proton-M Sovyetler’den bu yana hala kullanılan, ucuz ve güvenilir bir rokettir. Ancak Temmuz 2013’teki fırlatma pek te öyle değildi. Kalkıştan 4. saniyeden sonra bir motorun ani kapanması roketin dengesini bozdu ve ve denge kaybedildi. Ancak kaza alanında herhangi bir tesisin olmaması büyük bir hasarı önledi.

ROKETPROTON-M
YÜK3 ADET GLONASS UYDUSU
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)%10

8.VANGUARD TV-03

Tüm liste içinde, muhtemelen en kötüsü bu. Vanguard TV-03 projesi ABD nin dünyanın yörüngesine ilk uyduyu sokma planıydı. Roket dünya yörüngesine götürmek için küçük bir uyduyu taşıyordu. Ayrıca, fırlatma tüm Amerika’da canlı yayınlanıyordu. Ancak, Aralık 1957’deki fırlatma denemesi sırasında kalkıştan hemen sonra roket basıncını kaybetti ve bu yüzden motorlar itki kaybetti. Bu sebepten ötürü roket rampaya geri çarptı ve fırlatma rampasına ciddi bir hasar bıraktı.

Bu başarısızlık tüm Amerika’nın alay konusu olmuştu. Ayrıca Sovyetler daha sonrasında Amerika’ya ”Gelişmemiş ülkeler için uzay teknoloji yardımı” yapmayı talep etti.

ROKETVANGUARD
YÜKVANGUARD TV-03
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)%0

7. ANTARES

Ekim 2014 tarihinde NASA, Virigina kıyısından insansız ANTARES roketini fırlatmaya hazırlanıyordu. Amaç ise her zaman yapıldığı gibi Uluslararası Uzay İstasyonuna Kargo göndermekti. Maalesef o gün olaylar her zaman olduğu gibi gitmedi. Fırlatma Normal şekilde başladı ancak roket biraz havalandıktan sonra motoru patladı ve roket serbest düşüşe başladı.

Serbest düşüşten tam 3 saniye sonra roket rampasının tam üstüne büyük bir hızla çakıldı ve her şey yerle bir oldu. Peki bu kazaya neden olan şey neydi ? 1 Yıl sonra roketin neden patladığına dair bir soruşturma başlatıldı. Patlamanın Rokette bulunan 1. Aşama Motoru AJ-26 Motorunda bulunan turbo sıvı oksijen pompasında gerçekleştiği anlaşıldı. Bu roketin basıncını kaybetmesine ve fırlatma rampasından uzaklaşamamışken patlamasına neden olmuştu. Bu kazadan sonra Roketin başka bir serisi üretilmeye başlandı ve bu seride 1 aşama motoru AJ-26 yerine RD-181 motoruna geçiş yapıldı.

ROKETANTARES
YÜKUluslararası Uzay İstasyonuna Kargo
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)%15

6. ARİANE 5

Ariane 5 roketi oldukça iyi ve güvenilir bir geçmişe sahiptir. Ancak, ilk fırlatmada doğal olarak ilk fırlatma başarısızdı. Roket beklendiği gibi Vulcan motorunu ateşledi ve Vulcan ateşlendikten 3.7 saniye sonra yan iticilerinide ateşleyip rampadan ayrıldı. Her şey normal gözükse de 37. saniyede ve 4.kilometrede olanlar oldu. Roketin yük kaplaması kısmı resmen toza dönüştü ve roket patladı. Peki bu patlamanın nedeni neydi? Patlama sebebi için çok detaylı bir açıklama gelmesede roketin patlama sebebinin bir yazılım hatası olduğunu biliyoruz.

ROKETARİANE 5
YÜKİLK FIRLATMA (YÜK YOK)
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)%35

5. DELTA II

17 ocak 1997 tarihinde, GPS IIR-01 Askeri uydusu ilk GPS IIR uydusuydu ve fırlatmaya hazırdı. Delta II roketi RS27A motorunu ve katı yakıtlı iticilerini ateşledi. Bu güçle beraber rampadan ayrıldı. Ancak fırlatmadan yalnızca 13 saniye sonra roket havada patladı ve roketin havada yayılan parçaları yere düşmeye başladı. Roket Cape Canereval’dan ayrıldıktan sonra uçuş imha sisteminin devreye girdiği ortaya çıkmıştı. Roket patladığında yerden henüz 487 metre uzaktaydı. Sonrasında soruşturmada 2 numaralı katı yakıtlı iticinin patlamaya yol açtığı ortaya çıktı. Peki Bu roket neden patlamıştı? Roketin 2 Numaralı Katı yakıtlı iticisinde bir çatlak oluşmuştu ve uçuş başlar başlamaz ufak ufak parçalanmaya başlamıştı. 2 Numaralı Katı yakıtlı iticiden kopan parçalar 8 numaralı katı yakıtlı iticiye çarpmaya ve onu da parçalamaya başlayınca 2 motorda durmuştu ve roket uçuş imha sistemi ile kendisini patlatmıştı.

Bu kaza 155 uçuşa sahip Delta II’nin iki başarısız görevinden biridir. Bu açıdan hala Dünya’nın en güvenli roketi konumunda.

ROKETDELTA II
YÜKGPS IIR-01
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)%20

4. LONG MARCH 3-B

15 Şubat 1996’da Intelsat 708 isimli uyduyu uzaya göndermek üzere Long March 3-B roketi hazırdı. Motorlar ateşlendi ve roket kalktı fakat kalktıktan 1,8 saniye sonra roket yukarı gitmek yerine aynı Proton roketindeki gibi sol tarafa gitmeye başladı. Roket sola doğru gitmeye devam ettiği ve yukarı çıkamadığı için bir köye çakıldı ve bu kazada 6 kişi öldü. Köyde zarar görmeyen bina kalmamıştı ve bu yüzden CNSA yani çin uzay ajansı büyük bir tazminat ödemek zorunda kaldı. Peki Bu kazanın nedeni neydi ? Roket kalkar kalkmaz Güdüm (Yönlendirme,Navigasyon) sisteminde arıza olduğu saptandı ve bu arıza roketi doğrudan yanlış açıya götürdü.

ROKETLONG MARCH 3-B
YÜKIntelsat 708
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)%15

3. Falcon 9

İsrail’in iletişim uydusunu taşıyan AMOS-6 görevi öncesi statik bir ateşlemenin sonu hiç te iyi bitmedi. Başarılı bir statik ateşlemeden sonra basınçlandırma tanklarında oluşan küçük delikler roketin patlamasına neden oldu.

ROKETFALCON 9
YÜKAMOS-6
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)%0

2. SPACE SHUTTLE COLUMBIA

Space Shuttle Columbia Amerikanın uzay mekiği projesinin bir parçasıdır ve çoğu zaman astronotları ISS’e taşır ve bir görevi fiyaskoyla sonuçlanmıştır. İçinde 7 mürettebatı bulunduran fırlatmayı 18 kez ertelemenin ardından 16 ocak 2003’te fırlatıldı. Fırlatmanın ilk birkaç dakikası sorunsuz geçti fakat fırlatma anında Max Q yani Maksimum dinamik basınç anında roketten kopan bir köpük parçası mekiğin altında bulunan ısı kalkanına çarptı. Fazla ciddiye alınmadı ve fırlatmaya devam edildi. Fakat o anki hızdan dolayı kopan köpük parçası ısı kalkanına büyük zarar vermişti.

Kalkış başarılı şekilde gerçekleşti ve mürettebat uluslararası uzay istasyonuna kenetlenmeyi başardı. Fakat Dünya’ya yeniden dönüşte işler çok kötü bir hal almıştı. Mekik atmosfere yeniden girişte köpüğün ısı kalkanına verdiği zarardan ötürü gereğinden fazla ısınmıştı ve yer kontrol merkeziyle iletişime geçen mürettebat ısı sensörlerinin bozulduğunu bildirmişti. Yer kontrol merkezinde sorulan soru ”MMACS Göstergeleri çalışıyormu” oldu. Mürettebat ”onlarda devre dışı” dedikten sonra yarbay Hozhmont’ın son sözü yarıda kesildi ”Anlaşıld”. Bu trajik olaydan sonra yer kontrol merkezi dakikalar boyunca Columbia mürettebatıyla iletişime geçmeye çalıştı fakat mekik atmosfere girerken patladığı için onlara ulaşılamadı.

ROKETUZAY MEKİĞİ COLUMBİA
YÜK7 ASTRONOT
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)FIRLATMA İÇİN %100 İNİŞ İÇİN %10

1. Challanger

Columbia faciasından yıllar önce, 1976’da yaşanan bu facia sonucu 7 astronot hayatını kaybetmişti.Uzay mekiği Challanger yeniden STS-51L görevi için hazırdı.Roketin 3 adet RS-25 Motoru ve 2 adet yan iticisi ateşlendikten sonra roket rampadan ayrıldı. Kalkıştan 72 saniye sonra SRB’lerdeki ihmalsizlik nedeniyle araç ani bir şekilde patladı.

Bu kaza ile ilgili daha fazla bilgi için: Challanger Uzay Mekiği Kazası

ROKETUZAY MEKİĞİ CHALLANGER
YÜK1 SİVİL ÖĞRETMEN 6 ASTRONOT
BAŞARI ORANI (HAVADA KALIŞ SÜRESİNE GÖRE YUVARLAK HESAP)%60

  1. Adem says:

    Gerçekten efsane olmuş,roketlerle alakalı merakı olanlar için müthiş bir yazı.