#

50 Yıl Önce: Soyuz 11 Mürettebatını Hatırlamak

30 Haziran 1971 sabahı, Kazakistan bozkırlarında gün doğumu sırasında kurtarma ekipleri, Dünya’nın ilk uzay istasyonu Salyut 1’den 24 günlük bir görev sonrası dönen Soyuz 11 mürettebatını kurtarmaya hazırlanıyorlardı. İniş modülü, bugün hala soyuz inişleri için kullanılan bir alan Dzhezkazgan’ın doğusundaki bir alana inmişti.

Kurtarma ekibi helikopteri ile iniş aracının yanına indi. Kapsülün yanına yaklaşıp kapıyı açmaya başladılar. Ancak ilginç bir biçimde kapsüle vurmalarına rağmen içeriden ses gelmiyordu. En sonunda kapak açıldı: içeride ise ölü bir şekildi üç kozmonot vardı.

Soyuz 11

Başarılı geçen fırlatmanın ardından Soyuz 11 mürettebatı, Salyut 1’e başarıyla kenetlenmiş ve bir uzay istasyonundaki ilk insanlar olmuşlardı. Böylelikle ekip, çeşitli bilim deneyleri üzerinde çalışmaya başladı. Çeşitli biyolojik deneyler yapmaya başladılar ve uzayda yaşam rutinine alışmaya çalıştılar. Mürettebat bu sıralarda Sovyet televizyonlarından canlı yayınlandı.

Günler geçtikçe, yeniden girişe hazırlık için koşu bandında koşmaya başlasalar da bunun tüm istasyonu titrettiğini fark ettiler. Aynı zamanda Viktor Patsayev uzayda 38. doğum gününü kutlayarak bunu yapan ilk kişi oldu. Patsayev ayrıca, Orion teleskopunu Vega ve Beta Centauri yıldızlarından Dünya yüzeyinden elde edilemeyen verilerini alarak uzayda astronomik bir teleskop kullanan ilk insan oldu.

Mürettebat ayrıca Dünya’yı uzaydan fotoğrafladı, askeri deneyler yaptı, kendileri hakkında tıbbi veriler elde etti ve hatta Oasis adlı küçük bir serada keten bitkileri yetiştirdi; bu, uzayda mahsul yetiştirmek için yapılan birçok deneyin ilkiydi. Tüm bunlar dışında planlanmış güneş gözlemleri vardı, ancak arızalı bir mercek kapağı güneş teleskobunun kullanılmasına izin vermeyecekti.

Görevin gidişatı ise 16 Haziran’da değişecekti. Vladislav Volkov, istasyonun arkasından gelen bir yanık kokusunu fark etti ve ayrıca kalın siyah bir dumanı kayıtlara kaydetti. Bu durumu, Sovyet programının gizlilik gereksinimi nedeniyle bir kod sözcüğü kullanarak Görev Kontrol’e iletti. Ancak, yer kontrol kodun ne anlama geldiğini unutmuştu, bu yüzden Volkov, durumun ciddiyetini iletmek için sade bir dil kullanmak zorunda kaldı.

Küçük yangın ekipman kapatılıp tekrar açıldıktan sonra söndürüldü. Ancak yangın ve diğer sorunlar, Soyuz 11 görevinin uzunluğunu yeniden değerlendirmesine neden oldu. Görevin altı gün erken bitirilmesine karar verildi ve 26 Haziran’da ekip tüm deneyleri bitirdi. 

29 Haziran’da, Moskova saatiyle 21:25’te kozmonot Alexei Yeliseyev’in görev kontrolünden Dobrovolski ve ekibiyle iletişim kurmasıyla çözülen Soyuz uzay aracındaki kapağın kapatılmasıyla ilgili bazı sorunların ardından Soyuz 11, Salyut 1’den ayrıldı. Dobrovolski ve mürettebatı, pilotlar tarafından giyilenlere benzer kumaş uçuş kıyafetlerini giydiler ve uzay aracını Salyut 1’den uzaklaştırdılar. Bu sırada istasyonun durumunu belgelemek için fotoğraf çektiler.

Dobrovolski, görev kontrolünden talimat aldıktan sonra Rusça olarak görev kontrolüne “Her şey alındı, iniş sırası mükemmel, her şey yolunda, mürettebat mükemmel” dedi. 30 Haziran 1971’de Moskova saatiyle 01:35’te, Soyuz 11’in yörüngeden çıkması için motorları 187 saniye boyunca ateşlendi; Bu noktadan sonra mürettebattan hiçbir sinyal alınmamasına rağmen, ateşlemede herhangi bir yanlış şey olmamıştı.

Uzay aracı 116 kilometre irtifadayken, Moskova saatiyle 01:47’de; yörünge ve serivs modülleri iniş modülünden ayrıldı. Ancak bu ayrılma mürettebatı ölümcül bir kazaya sürüklemişti.

Kontrol panelinin hemen arkasında, yüzeyden 4 km irtifada çalışmaya başlaması amaçlanan bir basınç dengeleme valfi, ayrılma şokunun etkisiyle yanlış zamanda devreye girdi. Soyuz’un basıncı hızla düşerken, üç kozmonotun bu durumu anlama ve düzeltmek için sadece 13 saniyelik bir bilinç süresi vardı.

Dobrovolski ve Patsayev durumu gidermeye çalıştı. Patsayev, açılan vanaya en yakın kozmonottu ve daha sonra yapılan incelemeler, Patsayev’in vanayı kapatmaya çalıştığı ama çabasının boşa olduğunu gösterdi. Kaza sonrası testlerde, valfi manuel olarak kapatmanın 52 saniye süreceğini gösterdi. Bu süre, 13 saniyelik bir bilinç süresinden katbekat daha fazla.

Tüm bunlar olurken araçtan hala sinyal alınamaması görev kontrolü endişelendirmeye başladı. Ancak Kırım’daki bir radarın atmosfere giriş aşamasındaki Soyuz 11’i tespit etmesi endişeyi yatıştırmıştı.

Durumu fark eden ilk kişiler, aracın yanına inen kurtarma ekibi oldu. Sağlık görevlileri birkaç dakika boyunca kozmonotlara suni teneffüs ve kalp masajı yapsa da, kozmonotlar 30 dakikadan fazla bir süredir cansızdı. Bu felaket, Sovyet halkı ve tüm Dünya’ya ilk olarak ”TASS, Soyuz 11 mürettebatının ölümlerini bildiriyor” sözleriyle başlayan TASS metni aracılığıyla oldu. Soyuz 11 ekibine, ölümlerinden sonra Sovyet Kahramanlık nişanı verildi.

Dobrovolski, görev kontrolünden talimat aldıktan sonra Rusça olarak görev kontrolüne “Her şey alındı, iniş sırası mükemmel, her şey yolunda, mürettebat mükemmel” dedi. 30 Haziran 1971’de Moskova saatiyle 01:35’te, Soyuz 11’in yörüngeden çıkması için motorları 187 saniye boyunca ateşlendi; Bu noktadan sonra mürettebattan hiçbir sinyal alınmamasına rağmen, ateşlemede herhangi bir yanlış şey olmamıştı.

Uzay aracı 116 kilometre irtifadayken, Moskova saatiyle 01:47’de; yörünge ve serivs modülleri iniş modülünden ayrıldı. Ancak bu ayrılma mürettebatı ölümcül bir kazaya sürüklemişti.

Kontrol panelinin hemen arkasında, yüzeyden 4 km irtifada çalışmaya başlaması amaçlanan bir basınç dengeleme valfi, ayrılma şokunun etkisiyle yanlış zamanda devreye girdi. Soyuz’un basıncı hızla düşerken, üç kozmonotun bu durumu anlama ve düzeltmek için sadece 13 saniyelik bir bilinç süresi vardı.

Dobrovolski ve Patsayev durumu gidermeye çalıştı. Patsayev, açılan vanaya en yakın kozmonottu ve daha sonra yapılan incelemeler, Patsayev’in vanayı kapatmaya çalıştığı ama çabasının boşa olduğunu gösterdi. Kaza sonrası testlerde, valfi manuel olarak kapatmanın 52 saniye süreceğini gösterdi. Bu süre, 13 saniyelik bir bilinç süresinden katbekat daha fazla.

Tüm bunlar olurken araçtan hala sinyal alınamaması görev kontrolü endişelendirmeye başladı. Ancak Kırım’daki bir radarın atmosfere giriş aşamasındaki Soyuz 11’i tespit etmesi endişeyi yatıştırmıştı.

Durumu fark eden ilk kişiler, aracın yanına inen kurtarma ekibi oldu. Sağlık görevlileri birkaç dakika boyunca kozmonotlara suni teneffüs ve kalp masajı yapsa da, kozmonotlar 30 dakikadan fazla bir süredir cansızdı. Bu felaket, Sovyet halkı ve tüm Dünya’ya ilk olarak ”TASS, Soyuz 11 mürettebatının ölümlerini bildiriyor” sözleriyle başlayan TASS metni aracılığıyla oldu. Soyuz 11 ekibine, ölümlerinden sonra Sovyet Kahramanlık nişanı verildi.

Defin töreni için, NASA astronotu Tom Stafford ABD’yi temsil etmek

Defin töreni için, NASA astronotu Tom Stafford ABD’yi temsil etmek için Moskova’ya gitti. Brejnev’in ardından, diğer yetkililer ve birçok sıradan vatandaş saygılarını sundular. Stafford ise, Kremlin Duvarı’na gömülen yakılmış kalıntıları başında bekledi.

Soruşturma tamamlandıktan sonra, Soyuz uzay aracının basınç dengeleme valflerini ve diğer yönlerini yeniden tasarlamaya başladı, felaketin etkileri Apollo programına bile ulaştı. Soğuk Savaş sırasında rakiplerin birbirlerinden öğrendiği, benzeri görülmemiş bir anda, Apollo 15 aya iniş ekibi Dave Scott ve Jim Irwin’in ay yüzeyinden çıkış sırasında güvenlik için A7L uzay giysilerini giymelerine karar verildi.

1972’de Soyuz’un yeni tasarımı tamamlandı ve insansız bir test uçuşu tasarımı doğruladı. Ayrıca artık kozmonotlar, fırlatma ve iniş esnasında Sokol adlı yeni bir basınçlı uzay kıyafeti giyeceklerdi. Öyle ki, 1973’te Soyuz 12 görevinden itibaren bu kıfayet giyilmeye devam ediyor.

Dobrovolski, Volkov ve Patsayev, 50 yıl önce bugün en büyük fedakarlığı yaparken hayatlarının sonuna geldi. Soyuz 11 görevinin getirdiği kazanımlar, bugün hala kullanılan pek çok yeniliğin temeli oldu. Ayrıca, Salyut 1’deki çalışmalar bugün hala devam ettirdiğimiz uzayda yaşam hakkında pek çok bilginin ilkiydi.

Soyuz 11 ekibine saygıyla…