#

Uzayda İlk Canlı: Laika

Laika, Dünya yörüngesine çıkan ilk canlı olarak adını tarihe yazmıştır. Laika Sovyet sokaklarından alınıp 3 Kasım 1957 yılında fırlatılan Sputnik 2 uydusunun yolcusu olarak seçilmiştir.

Neden insan değilde “Laika”?

Bazı bilim insanları, insanların uzayda hayatta kalamayacağı öngörüsünde bulunarak uzaya bir hayvan göndermenin, insanlı uçuşların yapılmasına önayak olacağını düşünüyordu. Dönem itibarıyla uzay uçuşunun canlılar üzerinde etkileri hakkındaki bilgilerin azlığı ve yörüngeden çıkarma teknolojisinin henüz var olmaması sebebiyle Laika’nın hayatta kalmasına ilişkin bir beklenti yoktu.

Neden Sokak Köpeği?

Sovyet bilim insanları uçuş programında Moskova’nın sokak köpeklerini kullanmayı seçti; çünkü sokak köpeklerinin zaten azami derecede açlık ve soğuk koşullarına alışkın olduklarını düşünüyorlardı. Bu bağlamda Laika, Moskova’da bir sokak köpeği olarak bulundu. 

Laika’nın Eğitimi

Sputnik 2 uçuşu için Laika’nın yanında Albina ve Muşka adlarında iki köpek daha eğitilmişti. Uzayda yaşam konusunda uzman olan Sovyet bilimci Oleg Gazenko, bu üç köpek arasından Laika’yı seçti.

Sputnik 2’nin küçük kabinine alışması için köpekler; 20 gün boyunca, boyutu giderek küçültülen kafeslerde tutuldu. Bu denli küçük bir bölmede köpeklerin boşaltım yapmayı durdurdukları, huzursuz oldukları ve sağlık durumlarının kötüleştiği gözlemlendi. Müshil ilaçları durumlarını düzeltemedi ve araştırmacılar ancak uzun süreli bir eğitimin sonuç vereceğine kanaat getirdi. Köpekler, roket kalkışını taklit eden bir santrifüje ve uzay aracının seslerini taklit eden bir makineye yerleştirildi. Bu, nabızlarının iki katı çıkmasına ve kan basınçlarının 760 torr artmasına sebep oldu. Öte yandan köpeklere, uzaydaki gıdaları olacak olan besleyici bir jel yedirildi.

Sputnik 2 Görevi

Sputnik 2 , dünya yörüngesine fırlatılan ikinci uydudur. Sovyetler Birliği tarafından 3 Kasım 1957 tarihinde fırlatılan uydu, uzaya çıkan ilk canlı olan Laika adında bir köpeği de özel bir kabinde beraberinde götürdü. 500 kg ağırlığındaki uydu, 4 metre uzunluğunda ve çapı 2 metreydi. Uyduda ayrıca radyo vericileri, bir telemetri sistemi, bir programlama ünitesi, kabin için bir yenileme ve ısı kontrol sistemi ve bilimsel ekipmanlar bulunuyordu. Ayrı ve mühürlenmiş bir bölmeye ise Laika yerleştirilmişti.

Teknik ve biyolojik bilgiler dünyaya Tral D telemetri sistemiyle, her yörünge turu anında 15 dakika boyunca aktarılmaktaydı. Güneşten gelen radyasyon ve kozmik ışınları ölçmek için iki ışıkölçer mevcuttu.

Sputnik 2 uydusunun modeli

Sputnik 2’nin Fırlatılışı ve Sonrası

Bir NASA belgesine göre Laika kalkıştan üç gün önce, 31 Ekim 1957 günü uzay aracına yerleştirildi. Yılın o zamanında kalkış bölgesindeki sıcaklıklar aşırı derecede düşüktü ve bir ısıtıcıya bağlanan bir hortum köpeğin bulunduğu bölmeyi sıcak tutmak için kullanıldı. İki görevli kalkıştan önce Laika’yı izlemeleri için görevlendirildi.3 Kasım 1957 günü Baykonur Uzay Üssü’nden yapılan kalkıştan hemen önce köpeğin tüyleri zayıf bir alkol solüsyonuyla ıslatıldı ve dikkatlice tarandı, vücut fonksiyonlarını gösterecek olan cihazların yerleştirileceği yerler iyotla boyandı.

Sputnik 2 3 Kasım 1957 fırlatıldı. Kalkışın en hızlı anında Laika’nın solunumu kalkıştan önceki durumunun üç ila dört katına çıkmıştı. Cihazlar kalp atışının kalkıştan önce dakikada 103 atış iken kalkışın başlamasından hemen sonra dakikada 240 atışa yükseldiğini ölçtü. Yörüngeye ulaştıktan sonra Sputnik 2’nin burun konisi uzay aracının geri kalanından ayrıldı; ama “A Bloku” planlananın aksine ayrılmadı, bu da ısı kontrol sistemini durdurdu. Isı yalıtımı kısmen devreden çıktı, kabindeki sıcaklık 40 °C’ye yükseldi. Üç saatlik ağırlıksızlığın ardından Laika’nın nabzı dakikada 102 atışa düştü, bu dünyada yapılan denemelerden üç kat uzundu ve köpeğin altında olduğu baskının bir göstergesiydi. İlk gelen verilerden bazıları köpeğin tedirgin olduğunu; ama yemeğini yediğini gösteriyordu. Uçuşun beş ila yedinci saatlerinden itibaren uzay aracından gelen canlılık göstergesi kalmamıştı.

Sovyet bilim insanları Laika’yı zehirli gıdayla besleyerek öldürmeyi planlamışlardı. Yıllarca Sovyetler Birliği köpeğin ölüm sebebi hakkında birbiriyle çelişen açıklamalar yaptı, bunlardan biri uzay aracının gücünün bitmesi sonucu oksijen yetersizliğinden öldüğü, diğeri ise kasıtlı olarak yapılan zehirlemenin ölüm sebebi olduğu yönündeydi. 1999 yılında bazı Rus kaynakları Laika’nın görevin dördüncü gününde, kabinin aşırı ısınması sonucu öldüğünü söyledi. 

2002 yılının ekim ayında Sputnik 2 görevinde çalışan bilim insanlarından biri olan Dimitri Malaşenkov, Laika’nın dördüncü yörüngenin tamamlanmasından önce aşırı ısınmadan dolayı öldüğünü açıkladı. Houston’daki Dünya Uzay Kongresi’nde sunduğu bir makaleye göre “bu kadar sınırlı bir zamanda güvenilir bir ısı kontrol sisteminin yapılması imkansızdı.”

Beş aydan daha uzun bir süre sonra, 2570 yörüngenin ardından, 14 Nisan 1958 günü Sputnik 2 Laika’dan geriye kalanlar ile birlikte kendiliğinden yörüngeden çıktı ve dünyaya düşerken parçalandı. Tüm bunlardan sonra, Laika’nın uçuşunun gerekliliği uzun süre tartışma konusu oldu. Misyonda görevli doktorlardan biri olan Oleg Gazenko 1998 yılındaki bir konferansta “Hayvanlarla çalışmak hepimiz için bir acı kaynağı. Onları konuşamayan bebekler olarak görüyorduk. Zaman geçtikçe daha da üzülüyorum. Köpeğin ölümünü meşrulaştıracak kadar çok bilgi edinmedik bu görevden,” şeklinde konuşacaktı.