#

Sovyetler’in başarısız Ay planı: N1

Ekim 1957’de Sputnik 1’i yörüngeye yerleştiren Sovyetler Birliği, uzay çağının ilk günlerinde Amerikalılar üzerinde kuşkusuz hep bir adım önde olup ilklere imza atan taraftı. Ancak ülke hala asıl hedefine ulaşamamıştı asıl odaklanmaları gereken Ay’a ilk insanı göndermekti

Sovyetler Birliğini uzay yarışında ileri geçiren Sergei Korolev, Nositel ya da kısaca N olarak bilinen kendi roket serisi üzerinde çalışıyordu. N1, 105 metrelik yükselikte, dev bir roketti. Beş kademeden oluşmakta ve 2.788 ton ağırlığındaydı. Soyuzdan dönüştürülen uzay aracı L3, N1 ile Ay’a taşınacaktı. Bu roketler için konan hedefler Dünya çevresindeki yörüngelere sivil ve askeri uydular yerleştirmek insanlı ve insansız uzay araçlarını Ay’a, Venüs’e, ve Mars’a göndermekti. 1962-1965 arasında N1’ler geliştirilecek, bunlar sayesinde 40-50 tonluk uzay istasyonları alçak Dünya yörüngesine yerleştirilecekti. Daha sonra 1963-70 arasında da 60-80 ton yük taşıma kapasiteli N2’ler geliştirilecekti. Ancak bazı program değişikliklerinden ötürü N serisi roketlere yönelik çalışmalar durduruldu ve bir süre daha üretime geçilmedi.

1962’nin sonlarında Dünya çevresinde bir yörüngeye, askeri bir uzay istasyonunun (OS-1) yerleştirilmesi istendi. Ama Sovyetler Birliği’nin elinde böylesine ağır yükleri taşıyabilecek bir roket yoktu. Böylece N1’lere yönelik çalışmalar yeniden başlatıldı ve ilk denemeler için 1965 hedef gösterildi. Kuznetzov ve ekibi N1’ler için roket motoru tasarlamaya başladı. Geleneksel yakıt kullanılan bu roketin ilk aşamasında tam 30 motor vardı ikinci kademede 8, üçüncü kademede 4, dördüncü ve beşinci kademede de birer motor mevcuttu. Bu sırada Korolyev de bir yandan OS-1 ve N1 projeleriyle uğraşırken bir yandan da Soyuz projesini yürütmeye çalışıyordu. Ay’a yönelik tasarımlar sürdürülüyordu.

Ağustos 1964’te Komünist Parti Merkez Komitesi, Ekim Devrimi’nin 50. Yılı kutlamalarının bir parçası olarak Ekim 1967’de Ay’a insan indirilmesini kararlaştırdı. Hemen tasarım bürolarından projelerini hazırlamaları istendi. Sovyet Bilimler Akademisi, Ay’a insan gönderme projesi için Korolev’in N1/L3 projesini seçti. Mayıs 1965’te yeni bir bakanlık kurulunca tüm uzay çalışmaları bu bakanlığa bağlandı. Bakanlık hemen bir uzay programı hazırladı bu programa göre öncelikli hedef Ay’a insan için 1968 oldu. Yeni kozmonot adayları alındı ve eğitimlere başlandı. Kozmonotlar Soyuz ve L3 araçlarını kullanacaklardı. Çalışmalar hız kazanmış her şey tıkırında ilerlerken büyük bir talihsizlik yaşandı projenin bel kemiği Korolev bir ameliyat sırasında öldü. Onun yerine çalışmalara 20 yıllık yardımcısı Vasili Mişin getirildi. İşler yolunda gitmiyordu Mişin, Korolev kadar iyi bir lider değildi. Ay yarışında geriye düşen taraf Sovyetlerdi.

İlk N1 denemesi Mayıs 1968’de yapılacaktı ki roketin ilk aşamasında bazı çatlaklar bulundu. Deneme Şubat 1969’a ertelendi.  Şubat 1969’da ilk deneme yapıldı roket yalnızca 66 saniye sonra yakıt tankındaki bir kaçak nedeniyle infilak etti. İkinci N1 denemesi beklenenden çok daha feci sonlandı. 9 saniye sonra yerden 200m yüksekte patladı. Roketin enkazı fırlatma rampasına düştü ve rampa kullanılmaz hale geldi. Bu, roketçilik tarihindeki en büyük kazalardan birisiydi. Sonraki iki rokette denemelerde patlayınca proje iptal edildi. N1 roketlerinden geri kalan bazı yakıt tankları, uzun süre Baykonur üssü civarında yere saçılmış şekilde bırakıldı. Roket bütün olarak güvensizdi ancak tek tek motorların sağlam olduğu düşünülüyordu. Sağlam kalanlar Rusya tarafından tanesi 1,1 milyon dolara Aerojet General şirketine üretim lisansıyla satıldı. Ve N1 defteri tamamen kapatıldı.

  1. Kutay Çağlamayan says:

    Aslında yapılan patlamalardan bi fotoğraf koysaydın daha akılda kalıcı olurmuş.