#

Mars’ta yaşam bulunmuş olabilir mi? Curiosity’nin metan bulguları

NASA’nın en büyük bilim görevlerinden Curiosity, geçtiğimiz günlerde yüzeyin altından gelen bir metan sızıntısı keşfetti. Metan gazının yaşam ihtimali için ne kadar önemli olduğunu göz önüne alırsak, bu bulgu heyecan verici olmakla beraber oldukça kafa karıştırıcıdır. Peki, bu metan Mars’ta yaşam anlamına gelebilir mi?

Metan yaşamın kanıtı mıdır?

Mars’ta metan konusuna geçmeden önce şunu bilmemiz gerek: atmosferinde önemli miktarda oksijen bulunan bir gezegende metana rastlamak oldukça tuhaftır. Kimya yasaları gereği metan ve oksijen aynı ortamda bulunursa tepkimeye girerek su ve karbondioksite dönüşür. Peki, öyleyse Dünya atmosferinde %21’lik oksijene rağmen nasıl metan bulunabiliyor?

Aslında bu sorunun cevabı sanıldığından daha basit: bizler! İneklerden bataklıklarda yaşayan mikroskobik canlılara kadar pek çok yaşam, doğaları gereği içinde oluşturduğu tepkimelerden sonra ortaya metan açığa çıkarıyor ve bunları atmosfere salıyor. Bu işlem sürekli devam ettiği için, ortaya çıkan metan parçalansa bile yenisi hemen yerini dolduruyor ve atmosferdeki metan seviyesi sabit kalıyor. Dünya’daki metan genel olarak bakteriler, pirinç tarlaları, orman yangınları, petrol kuyuları veya inekler tarafından salınır.

Şimdi Mars’a geri dönelim; Mars keşfinin ilk yıllarından beri atmosferinde sürekli metan bulunduğu biliniyor. Peki, Mars’ta inekler veya pirinç tarlaları olmadığını bildiğimize göre; Mars’ın atmosferinde metan nasıl sürekliliğini koruyabiliyor?

Ön planda Mont Mercou olmak üzere, Gale krateri üzerindeki bulutlar | Credit: NASA JPL

Aslında bu sorunun da cevabı oldukça basit: kayalar! Özellikle gezegenlerin çekirdeğinde devam eden jeolojik süreçler (kayaların, suyun ve ısının etkileşimi) ortaya metan gazı çıkarır ve bu metan gazı zamanla çekirdekten yüzeye doğru çıkar ve atmosferde parçalanır. Mars ve Venüs, atmosferindeki önemsiz miktarda bulunan metanın sürdürülebilirliğini buna borçludur.

Aslında metan; bataklıklardaki bakteriler, pirinç tarımı, bitkilerin yanması, petrol kuyularından gelen doğal gazlar ve büyükbaş hayvanların bağırsak gazı gibi kaynaklardan açığa çıkar. Oksijenli bir atmosferde (önemli miktarda) metan, yaşamın bir işaretidir.

Carl Sagan – Soluk Mavi Nokta – sayfa 70

Bu bulgular ne anlama gelebilir?

NASA’nın yada Curiosity ekibinin buradan kesin bir sonuç çıkarması oldukça zor. Zira, diğer tespit edilen metan sızıntılarından çok daha büyük bir metan yayan bu havzadan çıkan metan; yaşam ihtimalinin yanı sıra şans eseri bir şekilde yoğunlaşmış olmak üzere yer altı kaynaklı da olabilir. Tüm bunlara ek olarak, her ne kadar düşük ihtimalle de olsa daha önce bilmediğimiz bir ‘metan oluşma formülü’de ihtimaller dahilinde.

Mars’ta inek, koyun veya keçi olmasa da, orada metan bulmak heyecan verici çünkü mikropların Kızıl Gezegende yaşadığını veya yaşamakta olduğunu ima ediyor olabilir. Ancak metan; kayaların, suyun ve ısının etkileşimini içeren jeolojik süreçler tarafından da üretilebilir.

NASA Mars

Bu ihtimaller göz önüne alındığında, herhangi bir metan kaynağından kesin bir yaşam sonucu çıkarmak doğru olmayabilir. NASA ve JPL, Mars’ta yaşam konusuna kesin bir yanıt bulmak için metandan ziyade kayalara odaklanıyor. NASA’nın amiral bilim görevi Perseverance, PIXL gibi gelişmiş cihazlar ile yaşamın izlerini koruyabilecek eski kayaları inceleyecek. İncelediği kayalardan yaşam izleri için yüksek ihtimal barındıranları; bilim tarihindeki en kompleks tasarıma sahip bir sistem ile küçük tüplerde saklayacak. Örnekler daha sonraki görevler ile Dünya’ya geri dönüp bilim adamları tarafından çok daha detaylı olarak incelenecek ve bu sayede ‘Mars’ta yaşam’ konusuna kesin bir yanıt verilmiş olacak.

Perseverance, yaşam izlerini barındırabileceği düşünülen bir kayadan örnek alıyor | Credit: NASA