#

ABD uzay programının ilk felaketi: APOLLO 1

27 Ocak 1967’de ilk insanlı Apollo görevi için yapılan denemede çıkan yangında üç kişi hayatını kaybetti. Bu olay tarihe ABD’nin ilk uzay programı felaketi olarak geçti.

AS-204 kod adı verilen Apollo 1 ekibi deneyimli astronot Virgil Gus Grissom, uzayda yürüyen ilk Amerikalı Edward White ve ilk uzay yolculuğuna çıkacak olan Roger B. Chaffee’den oluşuyordu.

Astronotlar saat 13:00 EST’de Cape Kenndy Fırlatma Merkezi 34’te, Saturn V roketlerinin atası olan Saturn 1B roketinin tepesinde bekleyen Komuta Modülü 012’ye basınçlı uzay elbiseleri ile girdiler. Astronotlar yerine aldıktan sonra araç 16,7 psi basınçlı saf oksijen ile dolduruldu (normal atmosferik basınç  14,7 psi’dır).  Mürettebat fırlatmadan önce son testlerden olan “Plugsout”u gerçekleştirecekti.

Peki “Plugsout” nedir?

Tüm kablolardan ve göbeklerden (bir insan veya cihazı uzay aracına bağlayan kablo) ayrılmışken dahili güçle çalışıp çalışmayacağını belirlemek için yapılan testtir.

Bu test Mercury projesinden beri yapılıyordu. Şubatta gerçekleşecek fırlatmanın ertelenmemesi için aracın bu testi mutlaka geçmesi gerekiyordu ve test Houston’daki görev komuta merkezi tarafından izleniyordu.

Ne araçta ne rokette yakıt bulunmadığı için tehlikeli olmadığı düşünülüyordu. Grissom’un oksijenin yağlı süt gibi koktuğunu söylemesiyle ufak tefek problemler çıksa da herhangi bir şey yaşanmadan test devam etti. En büyük sorun iletişimdeydi görev komuta merkezi ve araçta sürekli kopmalar yaşanıyordu. Mühendisler sorunu çözmeye çalışıyordu. O sırada Grissom şu sorusu duyuldu “İki üç bina arasında konuşamıyorken Ay’a nasıl gideceğiz?” Bir şeyler ters gidiyordu.

Saat 18:31:04.7 EST’de iletişim sisteminden muhtemelen Chaffee, ateş kokusu alıyorum diye bağırıyordu ardından Astronot White’ın sesi daha ısrarcıydı yangın çığlıkları duyuluyordu. Aracın içinde alevler görüldü, sadece 10 saniye içinde alevler aracı tamamen sardı.

Mürettebat içeri doğru açılan kapağı açmayı denedi,  bu süreç normal şartlarda minimum 90 saniye sürüyordu. Ancak ekip pratikte bu süreci asla minimum sürede tamamlamamıştı. İçeride yüksek basınç mevcut olduğundan kapağın açılması imkansızdı kapana kısılmışlardı.

Yangın alarmından kabaca 15 saniye sonra kapsül parçalandı, oksijen dışarıdaydı ve alevler söndü. Yer ekibinin üyeleri mürettebatı dışarı çıkartmaya çalışıyordu ancak yoğun duman ve yüksek sıcaklık, kurtarma çalışmalarını imkansız hale getiriyordu. Sonunda kapağı açmayı başardıklarında artık çok geçti. Mürettebat hayatını kaybetmişti. Kapsül içinde biriken zehirli gazlar bilinçlerini kaybetmelerine ve ölümlerine neden olmuştu.

Yanan Komuta Modülü

Apollo 204 Araştırma Komisyonu ve ABD Senatosu Kazayı Araştırıyor

Yangından hemen sonra Apollo 204 Araştırma Komisyonu kuruldu,  ABD senatosu da kazayı araştırmak için kendi komisyonunu kurdu.

NASA, yangının olası çıkma nedeninin Grissom’un koltuğunun altında oluşan bir elektrik arkı olduğunu belirtti. Naylon ve Velcro gibi yanıcı maddelerin kullanılması, kabinin ağırlığını düşürmek için içinin saf oksijen ile doldurulmuş olması, yangının kabin içinde hızla yayılmasına neden olmuştu.

ABD Senatosu ise kendi raporlarını 1 yıl sonra yayınladı. Uzay aracının tasarımı ve testlerinde çalışanları suçlayarak kapalı bir kabinde tetikleyici kaynağın, yanıcı maddelerin ve saf oksijenin ne kadar tehlikeli olduğunu anlamıyor oluşlarını vurgulamıştı.

Program Askıya Alınıyor

Apollo programı 18 ay boyunca askıya alındı ve programın geleceği tehlikeye girdi. Bu felaketin tekrarlanmaması için birçok değişiklik gerçekleşti.  Kabin içinde %60 oksijen, %40 azottan oluşan “zenginleştirilmiş hava” kullanılmasına karar verildi. %100 oksijen yalnızca fırlatma anında kullanılacaktı. Yanıcı maddeler kendi kendini söndürebilenler ile değiştirildi. İçeri doğru açılan, iki bölmeli kapak, dışarı doğru açılan tek parçaya dönüştürüldü. Bu kapak, acil durumlarda içeriden 7 saniye, dışarıdan 10 saniye içinde açılabiliyordu. Bu tasarım günümüzde kullanılmaya devam etmekte. Acil durum hazırlığı olmamasının da kazanın felaketle sonlanmasına neden olduğu düşünüldü. Komisyon yer personelinin acil durum eğitimi alması gerektiğini şart koştu. 19 yıl boyunca bir daha kaza yaşanmadı.

Grissom bir keresinde, “Eğer ölürsek, herkesin bunu kabullenmesini istiyoruz. Riskli bir iş yapıyoruz ve başımıza bir şey gelirse, umarız bu felaket programda aksaklığa yol açmaz. Uzayı fethetmek, hayatını riske atmaya değer” demişti