#

Jeff Bezos NASA’yı mahkemeye veriyor: NASA yanlış iniş aracını seçti

Jeff Bezos’un uzay şirketi Blue Origin, NASA’nın astronotları Ay’a indirmek üzere SpaceX’in Starship aracına seçmesine itiraz etmeye duraksamadan devam ediyor. Öyle ki şirket, yaklaşık 4 aylık protesto süreci içerisinde NASA’yı Federal İddialar Mahkemesi‘ne dava ederek çıtayı bir seviye üste taşıdı.

Blue Origin neden NASA’yı dava ediyor?

Blue Origin’in neden NASA’yı dava ettiğini anlamamız için ilk önce şu iki temel kavramı öğrenmemiz gerek: Artemis ve HLS. Artemis programı, NASA ve diğer 11 ülke tarafından fonlanan bir insanlığı Ay’a geri götürme projesidir. Artemis projesi, ilk olarak 2017 yılında Trump yönetimi tarafından Çin’in artan uzay teknolojisi kabiliyetine karşı bir önlem olarak duyuruldu. Artemis projesi, her ne kadar içinde 11 farklı ülkeyi barındırıyor olsa da baskın olarak NASA tarafından yönetiliyor; bu yüzden NASA, Artemis projesinin ihtiyaçlarını gidermek için sürekli olarak ihaleler açıyor ve kazanan şirketin gerekli olan teknolojiyi veya aracı geliştirmesi için finansal yardım yapıyor.

İşte tam bu noktada sıra ikinci temel kavramımıza geliyor: HLS. HLS, Artemis projesi içinde gerçekten oldukça önemli bir yeri kaplıyor. Açılımından da anlaşabileceği gibi (Human Landing System) bu ihalenin asıl amacı, Ay’a giden NASA astronotları Ay yüzeyine güvenli bir şekilde indirecek aracı belirlemek.

HLS ihalesinde seçilen araç; hem şirkete büyük miktarda gelir sağlayacağı, hem de uzay tarihine büyük bir iz bırakacağı için ihale süreci boyunca oldukça zorlu bir yarış döndü. Bu yarış süreci boyunca onlarca tasarımı inceleyen NASA, son olarak 3 şirket üzerinde finale kaldı: Dynetics, SpaceX ve Blue Origin’in National Team ekibi.

NASA, aylar süren bir karar süreci ardından bu üç tasarım arasından oldukça cesur bir kararla SpaceX’in Starship aracını seçti. Bu seçim için oldukça cesur karardı diyoruz çünkü Starship aracı temel tasarımda daha önce denenmemiş pek çok teknolojiyi barındırıyor (yörüngede yakıt ikmali gibi). Ancak tüm bu riskli teknolojiler sayesinde Starship pek çok büyük nimete sahip. Starship, Dünya’nın en kuvvetli – en uzun roketi olmakla beraber Ay’a +100 tondan daha fazla taşıma kapasitesine sahip.

Bu miktarın ne kadar büyük olduğunu anlamanız için şu örneği verebiliriz: Çinlilerin önümüzdeki yıllarda Ay’a insan taşımakta kullanacağı Long March 9 roketi Ay’a maksimum 53 ton taşıyabiliyor. Lunar Starship’in başka bir avantajı ise inanılmaz büyük bir mürettebat alanı. Öyle ki Starship, astronotların Ay’a seyahati boyunca 4 katlı binaya eş bir yaşam alanı sunuyor. Tüm bu imkanlarla beraber Starship, Artemis projesi boyunca NASA’ya çok büyük bir avantaj sağlayabilir.

Ancak hem Blue Origin hem de Dynetics, NASA’nın bu kararına itiraz etti. İtirazlar sonucunda NASA aldığı kararı tekrar gözden geçirse de verilen kararın doğru olduğunu ve kararın değişmesine gerek duyulmadığını belirtti. NASA’nın bu kararı ardından Dynetics sonucu kabul ederek Spacex’i tebrik etse de; Blue Origin NASA’nın yanlış karar verdiğini, bu kararın Artemis projesinin geleceğini riske attığını ve SpaceX’in değil Blue Origin’in iniş aracının seçilmesi gerektiği konusunda ısrar etmeye devam etti.

Blue Origin’in HLS ısrarı

NASA’nın Starship’in seçilmesi kararına sahip çıkmasının ardından Blue Origin’in sahibi Jeff Bezos; NASA başkanı Bill Nelson’a özel bir mektup yazdı. Mektup içeriğinde NASA’nın projenin geleceğini kötü yönde etkileyecek bir karar verdiğini ve Blue Origin’in iniş aracının seçilmesinin en doğrusu olduğunu savundu. Bu mektuba ek olarak, iniş aracının seçilmesi durumda NASA’nın ödemesi gereken rakamdan 2 milyar dolar düştüler. Tüm bu itiraz ve tekliflere rağmen Bill Nelson NASA ekibinin kararını destekledi.

Bunun üzerine Blue Origin, NASA’nın kararını bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ünlü GAO’ya şikayet etti. Bir buçuk aylık bir inceleme sonrasında GAO, NASA’nın verdiği kararda herhangi bir yanlış bulmadı ve seçimi iptal etmeyi reddetti.

Ancak Blue Origin, tüm etik kuralları aşarak bu itirazı yeni bir seviyeye taşıdı. Blue Origin bu sefer NASA’yı yanlış karar verdiği için Federal İddialar Mahkemesi‘ne dava etti.

Jeff Bezos (sağda) ve Blue Origin başkanı – Ceo’su Bob Smith