#

NASA, AY’dan buz çıkarmak için 13 şirkete 500.000 dolar verdi!

NASA, Ay toprağından buz kazmak adına 13 takıma toplam 500.000 $ verdi. Bu takımlardan birinci çıkan Redwire Space’e 125.000 $, ikinci Kolorado Madencilik Okulu’na 75.000 $ ve üçüncü Austere Engineering’a da 50.000 $ ödül verildi. Onların dışında da dediğimiz gibi her biri 25.000 $ ödül almak üzere 10 takıma daha ödül verildi. Fakat biz bu yazımızda birinci Redwire Space’in L-Rex(Lunar Regolith Excavator) sistemine ve ayrıca diğer 10 takım arasında olan fakat diğer hiçbir sisteme benzemeyen, Masten Space Systems’ın RocketM (Rocket Mining System) sistemine göz atacağız.

Öncelikle bu konunun önemi hakkında biraz konuşmak gerek. Ay’da su ne işimize yarayacak? Şuan olduğumuz yerden bakarsak, suyu sadece içiyoruz değil mi? Suyun bunun dışında bize ne gibi katkısı olabilir ki? Evet, böyle üstün körü düşününce pek bir faydası yok gibi duruyor. Fakat biraz derinlemesine düşündüğünüzde şunu fark edeceksiniz ki, su olmadan bir yeri kolonileştirmek imkansız.

Su hepimizin bildiği gibi iki hirojen ve bir oksijen atomundan oluşur(H2O). Ve bu haliyle bile bolca işe yarar, öncelikle astronotların su ihtiyacını karşılar. Bunun dışında çoğu zaman uzay araçlarının, uzay giysilerinin soğutmasında kullanılır. Ayrıca çok da iyi radyasyon koruması sağlar(Manyetik alanı olamayan Ay’da ilk zamanlarda işe yarayabilir). Peki suyu basitçe elektroliz ile bileşenlerine (H2+O) ayırısak ondan faydalanabilir miyiz? Bu sorunun cevabı: Tabi ki evet! Öncelikle zaten ortaya oksijen çıkacağı için astronotların rahatça nefes almasını da sağlarız. Bunun dışında oradaki roketlerimize yakıt da sağlamış oluruz. Bu kısa vadede çok yararlı olacaktır, fakat uzun vadede çok çok daha yaralı olacaktır. Orada ürettiğimiz roketler ve yakıtlarla, Dünya’ya kıyasla 1/6 oranındaki yer çekimine karşı yörüngeye çok daha kolay çıkacağız ve bu şekilde Ay, Güneş sisteminin derinliklerine açılan kapımız olacak…

Ay’ın Güney(Sol) ve Kuzey(Sağ) Kutuplarında bulunan su rezervleri (Credit: NASA)

L-REX(Redwire Space)

Redwire’ın sistemi bildiğimiz bir ekskavatör, fakat tabi ki Ay toprağını kazmak için. Size L-REX ile ilgili bilgi verirken maalesef herhangi bir yazılı kaynak bulamadık. Bu yüzden Redwire’ın YouTube üzerinden yayınladığı animasyonu referans alarak size bilgi vereceğiz.

Öncelikle Ay’ın Güney Kutbu’na NASA’nın CLPS(Ticari Ay Yükü Hizmetleri) programı kapsamında seçilen iniş araçları ile inecek. İndikten sonra, rover’ın kamyonet kasası benzeri bölümündeki küçük bir rover ile yola koyulacak(Bu rover’ın işlevini birazdan anlatacağız). Sonra, önceki görevlerle belirlenmiş, suyun görece fazla olduğu bir bölgede duracak ve kazıya başlayacak. Rover’ın arkasından ki kapak inecek ve küçük arkadaşımız dışarı çıkacak. Bu küçük rover’a biraz dikkatli bakarsanız bazı konsept Mars kolonilerinde kullanılan kazı araçlarına benzetebilirsiniz. Eğer bu araç başarılı olursa NASA, bu sistemi Mars’ta da kullanmak isteyebilir.

Küçük rover indikten sonra hemen kazmaya başlıyor. Önce toprağın üst tabakasını kazarak bir kenara atıyor, ardından asıl buz bulunan tabakaya geliyor. Kazdığı toprakları alıp, önceden üstünde bulunduğu büyük rover’ın kasasına koyuyor ve bunu onlarca kez yapıyor. Ardından dolan büyük rover, küçük rover’ı kazı sahasında bırakarak önceden hazırlanmış, küçük başka bir tesise gidiyor. Oraya toprağı bıraktıktan sonra kasasını topraktan ayrılmış su buzu ile dolduruyor. Ve sonunda, bu buzları astronotların kullanması için üsse taşıyor. Animasyonun son kısımlarında da bu roverlardan bir kaç tanesi sürü halinde gezerek çok daha fazla kazı yaptığını görüyoruz. Animasyonda bu roverların ne ile enerji ihtiyacını karşıladığı gibi bazı detaylar gösterilmesede gelecek vaat eden bir tasarım.

RocketM(Masten Space Systems)

Geldik ilk üçe giremese de sıradışılığı ile benim favorim olan, ayrıca konudan bağımsız olarak da çok başarılı bulduğum Masten Space Systems’ın RocketM sistemine. Neyse ki Masten’da Redwire’a kıyasla yazılı, güzel bir metin ve detaylı bir animasyon bulduğum için daha iyi bilgi vereceğim.

Hep Masten’ın adını geçirsekte, bu sistemde LunarOutpost ve Honeybee Robotics’de bulunmakta. İlk olarak Masten’ın iniş aracı ile yüzeye bir rover indirilecek. Bu rover LunarOutpost tarafından yapılma ve sistemin en kilit oyuncusu. Rover maksimum 300 kg buz alabilmekte birlikte, ağzına kadar buz ile dolu olduğunda 1.118 kg ağırlığında ve ortalama saate 3,5 km hızla ilerleyebiliyor. Rover’ın tam ortasında RocketM bulunuyor, bu kubbesel yapının alt kısmı kazı sırasında dışarı buz kaçmasını engellemek için uzayarak yüzeye değebiliyor.

Masten Space Systems’ın roket motorları ile krater açma testleri(Credit: Masten Space Systems)

Rover kazı alanına geldikten sonra kubbenin altı aşağı iniyor ve Masten’ın 40 kg itki üretebilen motoru ile toprak kazılmaya başlanıyor. Yarım saniyelik ateşlemeler yaparak toprağı kazan rover, 2 metre derinliğinde bir krater oluşuturabiliyor. Ateşlemeden sonra numuneler, Honeybee Robotics’in yaptığı ayrıştırma sistemine gönderiliyor. Bu kilit öneme sahip sistem de bizim istediğimiz buzu alarak depolara gönderiyor, geri kalan toprağı ise dışarı atıyor. Sistemin bir güzel yanı da tüm bunların 5-10 dakika içinde olması.

Her bir kazıdan 100 kg buz çıkarabilen araç, bir kazı alanında 3 krater açabiliyor. Yani her kazı alanında 300 kg buz ile deposunu doldurabiliyor. Her gün 4 kazı alanına gidebilen rover günde 1.200 kg buz çıkarabilir! Yılda 355 gün görev yapması planlanan rover bu şekide yılda 426 ton buz çıkarabilecek! Bu NASA’nın 10 tonluk hedefinden onlarca kat daha fazla. Ayrıca roverın içindeki motor sıvı hirojen ve sıvı oksijen kullanıyor. Yazının başında da bahsettiğimiz gibi, su elektroliz edilerek oksijen ve hidrojen üretilebilir. Bu demek oluyor ki RocketM’in yakıtı tekrar doldurulabilecek, bu şekilde RocketM 5 yıl kazı yapabilecek! Ne kadar buz çıkarabileceğini siz hesaplayın…

Yazıyı bitirmeden belirtmek istiyorum, RocketM çok güzel dursa da L-REX’e kıyasla çok daha karmaşık bir sistem. NASA bu yüzden L-REX’i birinci yapmışken, RocketM’i ilk üçe dahi almamış olabilir.

Siz hangi sistemi daha iyi buldunuz?